Robot trong y học: từ công nghệ thử nghiệm đến tiêu chuẩn điều trị

Bối cảnh: một công nghệ đã qua giai đoạn thử nghiệm

Cách đo lường rõ ràng nhất không phải là những lời quảng bá, mà là số ca mổ thật đã thực hiện.

Khi hệ thống da Vinci đầu tiên được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) cấp phép năm 2000, phẫu thuật robot còn là một khái niệm xa lạ, chỉ có ở vài trung tâm nghiên cứu. Hơn hai thập kỷ sau, riêng một hãng này đã cộng dồn hơn 20 triệu ca mổ trên toàn cầu tính đến cuối năm 2025, theo công bố chính thức của Intuitive Surgical. Đây không phải con số marketing, mà trích từ báo cáo tài chính gửi Ủy ban Chứng khoán Hoa Kỳ (SEC), tài liệu bắt buộc phải chính xác vì ảnh hưởng trực tiếp đến giá cổ phiếu công ty.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cũng ghi nhận mức tăng tương tự ở diện rộng hơn: một nghiên cứu hệ thống đăng trên npj Digital Medicine (Nature) rà soát toàn bộ hồ sơ cấp phép của FDA, ghi nhận 49 hệ thống robot phẫu thuật khác nhau được cấp phép lưu hành tại Mỹ trong giai đoạn 2015 đến 2023, trải khắp các chuyên khoa từ ngoại tổng quát, tim mạch, đến chỉnh hình và thần kinh.

Về quy mô tài chính, các hãng nghiên cứu thị trường đưa ra nhiều ước tính khác nhau tùy phương pháp luận. Theo một báo cáo được trích dẫn rộng rãi, thị trường robot phẫu thuật toàn cầu đạt khoảng 10,6 tỷ USD năm 2026, dự báo tăng lên 22,9 tỷ USD vào năm 2035, tương đương tốc độ tăng trưởng kép gần 9%/năm. Các báo cáo khác đưa ra con số cao hơn hoặc thấp hơn đáng kể, nên đọc đây như một khoảng ước tính chứ không phải một con số tuyệt đối.

Robot y tế gồm những gì: năm nhóm chính

Khi nhắc đến "robot y tế", phần lớn người ngoài ngành chỉ nghĩ đến robot mổ. Thực tế công nghệ này đã lan ra nhiều mảng khác của bệnh viện.

Ví dụ cụ thể: robot dẫn đường cột sống CUVIS-spine

Trong nhóm robot phẫu thuật, một ví dụ cụ thể ngay tại Việt Nam là CUVIS-spine của Curexo (Hàn Quốc), robot dẫn đường hỗ trợ đặt vít cuống sống trong phẫu thuật cột sống, hiện do The Hangi Việt Nam phân phối. Khác với hình dung phổ biến về "robot tự mổ", CUVIS-spine chỉ giữ đúng vị trí và góc đã lập kế hoạch trên ảnh chụp, còn phẫu thuật viên vẫn là người trực tiếp thao tác dụng cụ, một mô hình bán tự động phổ biến ở phần lớn robot chỉnh hình hiện nay, không riêng CUVIS-spine.

Nguồn ảnh: User Manual CS200, CUREXO. Bài viết chuyên sâu riêng về CUVIS-spine, gồm quy trình vận hành và bằng chứng lâm sàng chi tiết, đã có tại mục Tin tức. Bài này chỉ dùng CUVIS-spine làm ví dụ minh họa cho xu hướng chung.

Vì sao ngành này tăng trưởng nhanh

Ba lực đẩy chính, cộng thêm một thay đổi công nghệ đang mở rộng đối tượng sử dụng.

Vai trò của AI: không thay bác sĩ, mà tăng độ chính xác

Rào cản và một góc nhìn cân bằng

Robot y tế không phải câu chuyện một chiều toàn màu hồng. Phần này cố tình nêu rõ những giới hạn thật.

Chi phí và khoảng cách tiếp cận

Rào cản lớn nhất vẫn là chi phí: đầu tư ban đầu cao, cộng thêm vật tư tiêu hao định kỳ cho mỗi ca. Một nghiên cứu công bố trên PMC (NIH) về chiến lược phổ cập phẫu thuật robot toàn cầu ghi nhận: robot y tế đã lan rộng nhanh ở các nước thu nhập cao, nhưng việc phổ biến vẫn rất hạn chế ở khu vực nguồn lực hạn hẹp, do rào cản tài chính, hạ tầng và đào tạo nhân lực.

Đường cong học tập, không phải cứ mua robot là mổ tốt ngay

Một tổng quan hệ thống về đường cong học tập trong phẫu thuật robot (PMC) cho một ví dụ cụ thể: với phẫu thuật cắt thùy phổi, số ca cần thực hiện để bác sĩ đạt độ thành thạo ngắn hơn khi có robot hỗ trợ.

Nhưng điều quan trọng hơn con số trên: bản thân tổng quan này cũng cảnh báo số ca đã mổ không phải thước đo đáng tin cậy duy nhất cho tay nghề, và các nghiên cứu hiện có còn thiếu tính đồng nhất về phương pháp đánh giá. Nói cách khác, mua robot không tự động tạo ra kết quả tốt, quy trình đào tạo và tổ chức ê-kíp vẫn là yếu tố quyết định.

Chính sách bảo hiểm chưa đồng bộ

Ở nhiều thị trường, bảo hiểm y tế chưa chi trả đầy đủ hoặc đồng nhất cho phẫu thuật robot so với mổ truyền thống, khiến quyết định đầu tư của bệnh viện và lựa chọn của bệnh nhân vẫn còn dè dặt ở một số nơi, kể cả tại các nước có hạ tầng y tế phát triển.

Việt Nam trong bức tranh chung

Không còn là câu chuyện ở đâu đó bên ngoài, robot y tế đã hiện diện thật tại các bệnh viện lớn trong nước.

Tốc độ tăng trưởng khu vực châu Á Thái Bình Dương được ước tính khoảng 21%/năm, cao hơn mức trung bình toàn cầu quanh 17%/năm, theo một báo cáo thị trường khu vực. Đây là con số ước tính từ báo cáo thương mại, nên đọc như một chỉ dấu xu hướng hơn là số liệu tuyệt đối.

Hai mạng lưới lớn đã hình thành

Một ca mổ thật để hình dung cụ thể

Ngày 3/4/2026, Vinmec Đà Nẵng thực hiện ca thay khớp gối toàn phần đầu tiên tại miền Trung Việt Nam bằng robot CORI (Smith+Nephew) tích hợp AI, cho bệnh nhân nữ 63 tuổi, thoái hóa khớp gối giai đoạn 4.

Chi phí được bảo hiểm y tế và quỹ hỗ trợ của bệnh viện chi trả, tương đương chi phí thay khớp thông thường.

Ca mổ trên dùng robot CORI, không phải CUVIS-spine. Ví dụ này cho thấy bức tranh chung tại Việt Nam đã có nhiều hệ thống khác nhau cùng vận hành, không riêng một hãng nào, giữ đúng tinh thần khách quan của bài tổng quan.